Merzifonlu Kara Mustafa Paşa

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, 1634 yılında Merzifon yakınlarındaki Marince köyünde doğdu. IV. Murat'ın 1639 yılında Bağdat’ı fethinde şehit olan süvâri subaylarından Oruç Beyin oğludur. 4 yaşında yetim kalan Kara Mustafa, babasının dostu olan Köprülü Mehmet Paşa'nın himâyesinde ve kendisiyle yaşıt Köprülü Fazıl Ahmed Paşa ile beraber büyüdü. İyi bir tahsîl görüp, kıymetli bir asker olarak yetişti. Köprülü Mehmet Paşaya damat oldu.

Köprülü Mehmet Paşa, vezîriâzam olunca, Kara Mustafa’yı telhisçi (vezîriâzam veya vekîli tarafından pâdişâha takdim edilmek üzere saraya gidecek evrâkı götüren memur) yaptı. Erdel Seferinde Yanova Kalesinin zaptını padişaha bildirmesi üzerine, Eylül 1658’de ikinci mîrahurluğa terfî etti. Bir buçuk sene sonra Silistre beylerbeyi, ardından 1661’de vezirlikle Diyarbakır vâlisi oldu.

Fazıl Ahmed Paşa vezîriâzam olunca, Kara Mustafa Paşa da Aralık 1661’de kaptanpaşalığa tâyin oldu. Vezîriâzam Fâzıl Ahmed Paşa Avusturya seferine serdâr-ı ekrem tâyin edilince, Nisan 1663’te kaptanpaşalık üzerinde kalmak üzere sadâret kaymakamı tayin edildi. Bu vazîfeyi vezîriâzamın 1665’te Girit Seferi ve daha sonraki Lehistan Seferi esnâsında da yürüttü. 1676’da Fâzıl Ahmed Paşanın vefâtı üzerine mühr-i hümâyûn, üçüncü vezir olan Kara Mustafa Paşaya verildi. Sadâret kaymakamı sıfatıyla hükümet işlerini uzun seneler gördüğü için işlerde bir aksaklık olmadı. Onun ideali, devleti, Kanuni Sultan Süleyman devrindeki azâmet ve kudretli durumuna eriştirmekti.

1678’de Rus Seferine çıkarak, Çehrin’i aldı. 1683’de Avusturya Seferine çıktı. Viyana’yı şiddetli bir muhâsara altına aldı. Ancak kaleyi tam düşürmek üzereyken Kırım Hanı'nın ihaneti neticesinde Osmanlı ordusu mağlup oldu. Viyana bozgununu fırsat sayan muarızları, Belgrad’a gelen Mustafa Paşanın 25 Aralık 1683’te îdâmına sebep oldular. Îdâmında elli yaşlarındaydı.

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, zekî, iradesi sağlam, azim sâhibi, işten anlar değerli bir devlet adamıydı. Tetkik edilen olaylara, gerek Türk ve gerek yabancı kaynaklara göre, Kara Mustafa Paşa otorite sahibi olup, sevk ve idâre kabiliyetiyle bozgunluğu durdurup felaketi önleyecek kudretteydi. Hatta Budin valisi ihtiyar vezir İbrahim Paşa bile Mustafa Paşayla arası iyi olmamasına rağmen, onun idam edilmeyip, bu işin sonunun yine Paşa’ya bırakılmasını tavsiye ederek Kara Mustafa Paşanın ehliyetini beyan etmiştir. Nitekim, Merzifonlu Kara Mustafa Paşadan sonra yerine getirilen serdarların ehliyetsizlikleri, mağlubiyetlerin senelerce devamına ve düşmanın Balkanlara kadar sarkmasına sebep olmuştur.

Kara Mustafa Paşanın birçok hayır ve hasenatı vardır. İstanbul’da Galata ve Yedikule dışında birer mescidi ile Merzifon’da cami, bedesten ve sayısız çeşmeler yaptırmıştır. Çarşı kapısındaki medrese, mescid, mekteb, sebil ve medrese talebesi için olan kütüphâne vefâtından bir yıl sonra tamamlanmıştır. Kayseri civârında eşkıyâ yatağı olan İncesu denilen yeri kendisinin mülkü yazdırıp, cami, hamam, medrese yaptırdıktan sonra kırk muhâfızı ile o tarafların âsâyişini temin etmiştir. Ölümünden sonra mülkü, pâdişâhın hatt-ı hümâyûnu ile evlâdına ihsân olunmuştur. Paşa’nın nesli devâm etmiş olup âileden birçok vezir yetişmiştir.


Sonraki Konu - Koca Mustafa Paşa
Previous
Next Post »